Brief an mien jonge ik 

Johan Veenstra

Dag Hanneman,

Ik kenne jow al hiel lange, mar ie kennen mi’j nog niet. Dat klinkt zuver een betien raodselachtig, vien ie ok niet? Mar gauwer as je lief is zuj’ me kennen, mien joongien, omdat de tied en et leven zo vreselik hadde veurbi’jgaon zullen. Et zal je ontflutten as dreug zaand tussen de vingers. Mar dat begriep ie now nog niet. Now liekt alles nog lange te duren: de waarme zoemer die de rogge op ’e bouw op ’e Zanen gooldgeel maekt en de strenge winter mit kwalster en koolde as de pompe in et aachterhuus inpakt wodden moet mit oolde dekens. Want as die bevriezen zol, hebben meensken en  dieren in et oolde huus tussen de boswallen gien drinken meer. D’r ligt een zee van tied tussen oons in. Ik leve in een kompleet aandere wereld as ieje. Et dörp waor as ie in leven bestaot niet meer. Et laand is verkleurd, de tael verwaeterd, meensken raekten vot in de tied. Moe’k wat van mezels vertellen? Interesseert je dat aenlik wel? Een man die haost 65 is, vien ie grif een stokoolde kerel. Now goed dan… Een kotte tiedinge uut die zo aandere wereld van je ooldere ik.
  Et is op een zundagmiddag halverwege augustus 2010 a’k je disse brief schrieve. Et is 55 jaor veerder in de tied. We hebben tot now an toe best wel een mooie zoemer. Van tied tot tied is et over de dattig graoden en braant de zunne ongenaodig op et dörp daor awwe beidend oons leven laank al in wonen. De eerste brummels kleuren zwat, de beien van de sepiepen bin al oranje. Morgens blift et grös al ietsien langer nat. De haast zit d’r hiel staorigan an te kommen. Nog even en de zwelverties vliegen van hier weer naor Afrike toe. Ie zien ze in jow zoemers grif in en uut de kiepehokken aachter oons oolde huus vliegen. Ik zitte in mien warkkaemer en schrief je disse brief op een komputer. Zoe’n ding ken ie netuurlik nog niet. Ik legge et je niet uut, et is niet belangriek. Bi’jtieden schrief ik wat an een ni’je roman. Wat ik now doe, zul ie laeter doen gaon. Boeken schrieven. Verbeel ik et me of kiek ie now zuver een betien verschrikt? Och now ja, ie moe’n now ienkeer toch wat doen in je leven. Ik zal je alvast mar waorschouwen: et is niet echt makkelik wark en naormaote de jaoren verstrieken zal et allienig mar dreger lieken te wodden. Mar zoa’k al zee: ie moe’n toch wat. En vule meer en aanders zuj’ laeter ok wel niet kunnen. Ik wete d’r alles van. Veur et meerste wark staon oons de hanen verkeerd an ’t lief. De oolde schoelemeester het indertied votdaolik tegen je moeder zegd daj’ laeter allienig mar geschikt veur een kantoor binnen en griem daor wat in de pepiereboel omme. Mar dat hindert niks, d’r bin slimmere dingen. Alles is haost beter as om laeter een vanwetend schoelemeestertien te wodden.
  Ik wete aenlik niet a’k je wel wat vertellen moet van laeter. Et komt wel over je henne. Et leven ruult now ienkeer zoas et ruult. Ie zullen beleven wat ik beleefd hebbe. Wat veur jow toekomst is, bin veur mi’j al lange andaenkens en die bin niet altied lieke mooi. Mar et gaot zoas et gaot, daor kuj’ vergif op innemen. Et ligt niet in mien macht om d’r een aandere wending an te geven en dat spiet me best wel. Ik zol je aenlik zo stomme graeg op een trein zetten willen, die onderwegens een aandere ofslag nemt. Ik zol je zeggen willen daj’ zus en zo doen moeten, niet etzelde pattien langestoffelen moeten as dat ik daon hebbe. Daj’ deur de spiegel breken moeten die je beeld gevangen hoolt en van je ofslaon moeten as ze je te nao kommen. Geef die rotjongen van de ulo laeter mar een hingst veur de kop of een trap tegen de schenen as ze je uutschellen. Mar dat zuj’ netuurlik niet doen, omdaj’ daor te teergevulig veur binnen. Omdaj’ te lange kiend blieven zullen en te bange binnen. Ik zol et je zo graeg makkeliker maeken willen, omdat et me zo om je begroot. Omda’k wete wat d’r kommen zal, jow toekomst kenne. En ie bin zo kwetsber, lieve jonge. Ik zol zo verdomde graeg een aarm om je henneslaon en je bescharmen willen veur al et ongemak en onbegrip dat d’r onherroepelik an zit te kommen. Mar ik stao mit lege hanen. Waor bin je krullen trouwens bleven? Ie hadden d’r as klein joongien zovule. Wees niet benauwd, ze kommen weeromme.
  Ik zie jow wel, mar ie kun mi’j niet zien. Dat is vanzels niet eerlik, mar zo is et now ienkeer. Ik zie je bi’j de taofel in de keuken van et oolde huus zitten. In een geel boekien plak ie segarebaanties en veur in et boekien hej’ schreven hoe oold aj’ binnen. Vandaor da’k wete daj’ negen binnen. Ie hebben de tonge een aentien tot de mond uut. Et is een hiel bezit: zoe’n boekien mit baanties. D’r bin hiele mooien bi’j. Mar ok goenend daor aj’ aenlik niet eerlik an kommen binnen. Schrik ie d’r van da’k dat wete? Een maegien op schoele leut je laestdaegs een hiel fluttien zien diej’ nog niet hadden en doe hej’ d’r drieje van stiekem niet an heur weerommegeven. Die hej’ dus gewoon aachteroverdrokt en ie hebben ze now krek mit gluton in dat gele boekien van je plakt. Een blauwe Carl Upmann, een geel-brune Velasquez en een oranje-zwatte Ritmeester. Hiele mooien, mar ie bin d’r toch niet echt bliede mit. Ze kommen je niet toe, dat vuul ie inwendig best wel, ze bin van dat maegien dat even wiederop an et zaandpad woont. Mar ie zullen ze heur nooit weerommegeven. Dat wee’k omdat ze in et album zitten dat boven bi’j mi’j op ’e zoolder ligt. Och, ik wete zoe’n protte van je.
  Ik zie daj’ now nog redelik gelokkig binnen, omdaj’ je veilig vulen in et huus in dat vertrouwde boeredörp. De grote, kwaoje wereld liekt nog veer vot, mar is vule dichterbi’j as daj’ daenken. Alles liekt zo gewoon. Mar et  is vanzels best wel een betien wonder daj’ omke zeggen moeten tegen de man die mit je moeder en jow in jim huus woont. De aandere jongen op schoele hebben een vader, ie hebben een omke. Dat is gewoon zo, daor is nog niks vremds an. Ie daenken daor veerder nog niet over nao, vienen him ok best wel aorig. Vanaovend zuj’m helpen as hi’j bi’j diezelde keukentaofel petronelaeden gaot. Dan maj’ et keliber op ’e plaeties schrieven. Hoe zoj’ op dit mement ok mar in de veerste veerte vermoeden kunnen dat omtrent acht kilemeter veerderop een breur van je woont, die mar een jaor jonger is as ie binnen. Et zal nog hiel lange duren eer iene je vertellen zal dat hi’j bestaot. Aj’ me heuren kunnen zollen, zo’k et je lichtkaans ok niet vertellen, krek as al die aandere meensken et veur je verzwiegen zullen. Ie zollen et lichtkaans niet bevatten kunnen aj’ et now geweer wodden zollen, ie bin ommes nog zoe’n kiend. Ie zollen d’r overstuur van raeken, vannaacht niet slaopen kunnen, en je moeder toch niet durven te vraogen hoe dat dan percies zit. Waor luuster ie now naor? Is je moeder an et prikkehakken in de wal an de oostkaant van et huus? Ik daenke da’k et ok heure. En ik zie Marco en Flora, de beide jachthonnen en jow speulkammeraoties, lui onder de makke neutepolle in et schaad liggen. Aj’ et keukenraempien uutkieken kuj’ ze ok zien. Mar ie kieken niet, ie bewonderen vol overgaove je segarebaanties.
  Hiel staorigan mar zuj’ tot et besef kommen daj’ krek even aanders binnen as de aandere jongen. Speul ie, aj’ echt eerlik binnen, niet et liefste mit maegies? Ie geven niet om de roege spellegies van de jongen, ie klimmen nooit in een boom om ekster- en kri’je-eier uut nusten te haelen. Dat durf ie niet iens! Mar ie doen wel mit as ze Eric de Noorman op et schoeleplein speulen en dan bin ie Erwin, de zeune van de keuning. Niet omdaj’ zo stoer binnen as de aandere jongen, mar omdaj’ d’r zovule van weten. Omdat je moeder je de verhaelties over Eric vroeger al uut de kraante veurlas doej’ zels nog niet lezen konnen. Omdaj’ gek op verhaelen binnen. Omdaj’ alles mitbeleven as de meester vertelt van jongen die op schippen naor Indië veerden. Dan heur ie de golven tegen de boeg, de wiend in de zeilen, et kreunen van spanten en touwen. Omdaj’ een grote fantast binnen, verhaelen bedaenken over keunings en keuninginnen, preenzen en preensessen. Fanteseer nog mar even deur in je beschutte wereltien.
  Ik kan je niks vertellen over wat d’r komt, Han. Ie zien et vanzels wel. Of toch… Ie daenken daj’ nooit zonder je moeder kunnen. Is ’t waor of niet? Onbewust weej’ dat zi’j in wezen et ienigste is waj’ op ’e wereld hebben. Dat zi’j veur je zorgen moet, dat ie veur heur zorgen moeten. Jim hangen te vule an mekeer, mien jonge. Dat zie ’k now, nao al die jaoren, zo scharp as wat, mar ik kan et niet veraanderen. Nog lange jaoren zuj’ daenken daj’ niet zonder heur kunnen. Mar dat is niet zo, dat kuj’ best wel. Ie kun et zels hiel arg goed. Ie zullen ok wel moeten, want ooit zal de dood op een waarme julidag, as de rozen bluuien, an de deure kommen en de zwatte voegels in de bomen zullen roepen dat et heur tied is. En dan red ie je best. Ik wol daj’ dísse woorden van me heuren konnen. Et zol et leven lichter veur je maeken kunnen. En ie hoeven d’r niet overstuur van te wodden, heur. Et duurt echt nog hiel lange veurdat je moeder wegraeken zal.
  Lao’k je nog wat vertellen. D’r zal laeter iene wezen die slim om je geft en ie zullen lieke vule om him geven. Waoromme kiek ie now niet op van je segarebaanties? Heur ie dan niet da’k van him zegge? Och nee, netuurlik niet. Ie zullen nog wiethoelange daenken daj’ zomar op een dag verkering kriegen zullen mit een maegien, daj’m trouwen en kiender kriegen zullen. Krek zoas et mit iederiene gaot. Ie weten laeter best wel daj’ niks om maegies geven en toch daenk ie nog hiel lange dat zoks gebeuren zal. Mar et gebeurt niet en dat is niks niet arg.
  Hool now toch es op mit die segarebaanties! Gao buten speulen in de frisse locht! Bouw een kesteel in de zaandbult aachter et huus en fanteseer over ridders, keunings en preenzen die op peerden over de brogge van de slotgrachte draeven. Et is goed om te fanteseren, want ie zullen laeter ommes schriever wodden. En ie zullen oold wodden, in ieder geval wel haost 65, en dat vien ie now ommes hatstikke stokoold. Lichtkaans daj’ nog wel oolder wodden as 65, mar dat wee’k  nog niet. Want krek as jow kan ’k niet in mien eigen toekomst kieken.
  Dag klein, kwetsber joongien mit je segarebaanties. Et zal even duren, mar ie kommen d’r wel. Je fantesie sleept je d’r wel deurhenne. 

Een protte liefs en een knuffel. 

(opneumen in et feberwaorinommer 2011 van De Ovend, et tiedschrift van de Stellingwarver Schrieversronte)

Toespraoke bi’j et uutkommen van et boek Paradys oan de baai van Douwe Kootstra 

Achte freon, beste kammeraod, 

Vandaege komt jow vuufde boek mit literaire reisverhaelen uut. Dat is mooi. Ik hebbe d’r jaoren op androngen en now is et eindelik zoveer. Van overal waor aj’ altied hennegaon krie’k steevaaste ansichtkaorten toestuurd. Die kaorten leg ik aanst weer in et ni’je boek bi’j de betreffende verhaelen. Dat he’k bi’j de veurige boeken ok zo daon. Op disse meniere krie’k dus wel hiele biezundere boeken van de ienige belangrieke Friese reisauteur. Et Friese literaire wereltien is ok een wif spullegien… Mar in mien verbelinge zie ’k Tresoar en de Stellingwarver Schrieversronte laeter al vechten om disse biezundere literaire arfenis.

Ik zal et je mar eerlik bekennen: ik bin een betien ofgeunstig op jow, kammeraod. Niet omdaj’ now al vuuf boeken schreven hebben. Ie moe’n et vuur wel allemachtig uut de sloffen vliegen wi’j’ me wat dat angaot nog inhaelen kunnen. Nee, ik bin ofgeunstig omdat ie doen wat ik graeg willen zol mar niet durve. Ie reizen as een aeventuurlike kerel de hiele wereld over! As ik vier daegen in Zeelaand uutvanhuus west hebbe en ik rie de Lende weer over daenk ik: ik bin gelokkig weer thuus. Ik vien et now ienkeer drege om van huus te gaon. Mar ik zol dus zo stomme graeg krek zo stoer wezen willen as ie binnen. Ik schrieve wel, en zeker niet onverdienstelik, mar et gaot vanzels te vaeke over mien eigen kleine wereltien. Mar… ik zal mit jow, al lezende in jow ni’je boek, de wereld dommiet weer deurtrekken. In mien luie stoel lees ik wat ie allemaole mitmaekt hebben. Ik zal me mitslepen laoten deur de beeldende verhaelen en… ik zal fanteseren over wat d’r niet staot.

Ik wete vanzels dat d’r ok een Romkje bestaot, mar zi’j komt in jow verhaelen niet veur. Dat is slimme sneu veur heur, mar zi’j mag en kan literair niet verwarkt wodden. Die bosschop zul ie indertied grif van jow uutgever mitkregen hebben. Ik zie hier et vrouwelike raffinement van Jelma Knol in. Ie schrieven meerstal in de ik-vorm en zo reis ie dus as kerel allienig over de wereld. A lonely wolf… Ik snappe dat dat zo moet, want dan koj’ vule stoerder over as dat de lezers ok over Romkje lezen zollen. De vrouw van de schriever die die schriever aovens nao een kuiertocht deur de Schwabische Alpen de blaoren deurprikt en zien bezwiete hempies op ’e hotelkaemer in een soppien mit biotex zet. Et spiet me meer a’k zeggen kan veur jow, Romkje, mar zoks het niks. Dat zol ofbraoke doen an de fantesie van de lezers en veural van de lezeressen. Die willen dat een kerel allienig op pad is. Macho, wat roeg om de kop, veur de duvel niet benauwd, in alle zoolt bebeten en toch ok een man die et bi’jtieden over de serieuze en gevulige kaanten van et leven het. Niet allienig een rosbeier die op een moter mit een knallende uutlaotpiepe over de vlakten van Patagonië stoft, mar ok een kerel die him oprecht verwonderen kan over de kleuren van orchidenen en parrediesvoegels. De ideale man. Zo reist de Friese Cees Nooteboom de wereld over. Zoks prikkelt de fantesie. Een goolden greep. Hier moet de marketing van de Friese Pers Boekerij aachter zitten. Et kan zowat niet aanders.

As jow lezeressen een verhael lezen hebben over een tocht deur een wild, woest laand in de branende zunne zien ze in heur gedaachten de, neffens de foto op ’e aachterflappe, beslist niet onknappe schriever veur heur op gimpies, in een raffelige spiekerbroek en een keki boezeroen mit de meerste knopies los. Et zwiet gutst him van de kop. En nao die barre tocht zien ze in heur verbelinge de schriever aovens hielemaole opfrist bi’j et zwembad van zien hotel zitten. En in de ligstoel naost him ligt een jonge, blonde Zweedse backpack-toeriste of de opwienend mooie bruunhaorige korrespondente van The New York Herald Tribune. De locht van oleanders zweeft over et terras, ze luusteren naor et tsjilpen van de gröswippers, kieken naor een locht vol steerns, drinken een campari soda en springen om middernaacht henne maltaepelig en naekend in et zwembad. Zo gaot de fantesie van jow lezeressen op ’e loop, Douwe, en daor past gien Romkje bi’j. Et gaot mit een boek niet allienig om wat d’r staot, mar ok om waj’ d’r as lezer mit doen en d’r zels bi’j bedaenken.

Snap ie now mien ofgeunst, kammeraod? Wat zo’k graeg krek zo driest as jow wezen en dan ok zokke verhaelen schrieven. Dan zo’k in een oolde jeep dwas deur et Rifgebargte van Marokko trekken en laeter in de weke op een zoele aovend bi’j et zwembad van mien hotel in Casablanca zitten. En as ie dat verhael dan laeter lezen zollen, Douwe, zol je fantesie ok op ’e loop gaon. En dan zoj’ in gedaachten zien wie d’r in de ligstoel naost me liggen zol. Een knappe, jonge purser van Royal Air Maroc. En we zollen een campari soda drinken…

Mar ik kan dat niet. En daoromme moet ie et doen. Reizen… en daor prachtige verhaelen over schrieven. Fielseteerd mit jow ni’je boek, Douwe. Ik bin stomme bliede dat et d’r now is! Lees et, volk, en… fanteseer!

Al weer een jaor…

Vandaege bin ’k dus 64 wodden, mar ik vule me hielemaole gien 64. Hoe oold a’k me wel vule wee’k zo niet, misschien 46 of zo. Och, ie kun d’r vanzels et beste mar niet al te vule over naodaenken en krek doen as is de locht nog blauw van daegen. Mar an de aandere kaant wee’k bliksemse goed da’k et hier mar evenpies te lien hebbe en da’k de meerste tied d’r opzitten hebbe. Bi’j dat soort gedaachten vuul ik me toch wel es een betien ongemakkelik. A’k et platte van de voeten onderhole komt onherroepelik de tied da’k meer meensken kend hebbe as die ’k nog kenne. Op dat mement kaantelt et leven.
Ik zie mezels nog zitten in de kaemer van et oolde huus op mien jaordag. Mien moeder, ome Sent, tante Jaanke, tante Jehanne en twie keer een ome Ids. De klonties an een touwgien knapten in de koppies as mien moeder d’r kokend hiete koffie op geut. Om de kachel laggen de beide jachthonnen: Marco en Flora. Overdag was mien kammeraotien Reintien d’r al west. Ik kreeg steevaaste een tipskladdegien mit iesbonbons van him uut et winkeltien van Geert en Hennie. Elf daegen laeter gong ik naor zien jaordag en kreeg hi’j krek zoe’n tipskladdegien mit dezelde snupies van mi’j weeromme. Ze bin d’r verdikkeme allemaole niet meer. Al die meensken die aovens om de taofel in de kaemer zatten en Reintien is ok al een jaormennig weg… Et leven is een wif spullegien, d’r kan je zomar wat mals overkommen.
Ik zol dat leven niet weerommedoen willen, et was niet al te makkelik, ik hebbe et beschreven in mien boek Een brogge van glas. Dat zal wel altied et boek blieven dat me et liefste blieven zal. Behalven dat et een mooi boek is het et een goeie therapie west om et te schrieven. Eindelik mit alles veur de draod kommen! Dit bin ik en wie daor niet mit ommegaon kan gaot mar in een grote boge om me henne. Van pattie volk he’k dat trouwens toch et liefste… Et schrieven van et boek het me vri’jer maekt, verlost van een protte ballast die ’k deur et leven mittoogde. A’k nao 64 jaor de tussenbelaans van weenst en verlös opmaeke bin ’k niet ontevreden van wat d’r van dat schaemele, verlegen joongien wodden is. Dat het toch mar 22 boeken schreven en meer as 2500 keer veur een zael vol volk staon te praoten. Dat ha’k vroeger nooit daenken kund! Doe duste ’k zowat gien woord te zeggen! Now a’k d’r zo over naodaenke: ik zol wel weer 46 wezen willen, mar… dan mit alle kennis, kunde en bezittings die ’k now hebbe. Mar et staot me niet bi’j dat zoks kan, dat now ja, dan toffel ik mar gewoon wat deur in de Stellingwarven. Carpe Diem!
Aj’m lichtkaans daenken mochten da’k ankem jaor, a’k van Drees kriege, mit pensioen gao en ophole mit schrieven en vertellen… Jim hoeven d’r dus in de veerste veerte niet an te daenken da’k ankem jaor mit de vut of pensioen gao. Ik begriepe dat pattie volk now een malle opdonder te verwarken krigt. Ik heure ze daenken: Raeken we dan nooit van die man of? Nee, dus! Allienig de man mit de zende kan roet in et eten gooien. Mar uut mezels hool ik niet op mit warken. Et is een behoold veur ’t lief en gao gewoon wat deur. Wel wat in een legere versnelling, mar opholen is de dood in de pot. Jim hadden toch zeker niet docht da’k toekem jaor in Ni’jhooltpae aachter de geraniums zitten gaon zol? Of da’k in een idioot treningspak mit lochtgevende strepen uut draeven gaon zol of zo? Zoks is juust slimme ongezond, want dan blift je et hatte van alle inspannings zomar op een keer stillestaon. Oolder woddende kerels mienen dat ze op die meniere jong blieven kunnen. Now, vergeet et mar!
Et is in de eerste plak belangriek da’k de hassens smu hole. Ik blieve dus vertellen en legge mezels op da’k mien verhaelen uut de kop vertellen blieven wil. Dat betekent da’k ze van buten leren moet en dat is meraokelse goed veur de hassens. Op die meniere hoop ik da’k me Herr Alzheimer van de huud holen kan.
Wat et oolder wodden anbelangt is Johannes Heesters mien grote veurbeeld. Wat die kerel veerder uutspoekt het en in de oorlog lichtkaans verkeerd daon het, dat gooi ik veer van mi’j. Mar et is wel een oolde iezervreter! En dat wi’k dus ok wodden! Heesters speulde vleden jaor nog in de operette Im weissen Rössl doe hi’j al 105 jaor was. Dat is toch meraokels! Ik hebbe et zien op internet: Een oolde kerel in een operette-uniform en nog zingen as een liester! Hi’j zat d’r bi’jtieden wel es een schoffien bi’j op een stoel, mar toch! Dat now ja, maek jim mar klaor!
Et hoeft jim niet te verwonderen dat ik as Stellingwarver schriever/verteller in 2051 nog op et teniel van De Harmonie in Liwwadden stao. Goed, ik gao d’r dan ok wel es even bi’j zitten vanzels. De direktie van de Liwwadder stadsschouwburg het zorgd dat d’r een mooie, versierde leunstoel klaorstaot. Mar de meerste tied stao ’k nog en ik vertelle alles nog altied uut de kop! En et volk klapt en juicht. Krek as now verkoop ik in et schoft boekies en cd’s van mezels. Et is roofgoed! Van Een brogge van glas is dan krek de twintigste drok uutkommen. Nao mien optreden in Liwwadden drink ik mit een fluttien vrouwelike fans nog een glassien port in de foyer en dan ridt mien levenskammeraod van 49 me weer naor huus toe mit de auto. Ik vale onderweg niet iens in de slaop, mar we eiden de aovend nog even lichies over. Ik relativere zien uutbundige komplementen, want och, ien van de mooiste dingen van et oolder wodden is daj’ beter relativeren kunnen. Thuus drinken we nog een glassien port en dan gao’we tegere op bedde en beginnen nog wat omme te donderjaegen…

Et geheim van de wiend

Vrouwluden en manluden,

Een ni’j boek blift altied wat biezunders en is wel een fesien weerd, ik bin d’r bliede van dat jim dat fesien hier vanaovend in Ni’jhooltpae mitmaeken willen. Ik hadde trouwens nooit daenken kund da’k in mien leven vuuf romans schrieven zol. De eerste twieje Een vlinder en zulver en Naachs goelen de honnen kwammen vlot aachter mekeer an: in 1981 en 1984. D’r zat mar drie jaor tussen. En doe kwam d’r eerst vuuftien jaor laeter weer een roman: Toegift in 1999. En now weer mit percies drie jaor d’r tussen: Een brogge van glas in 2006 en Et geheim van de wiend in 2009. Ik moet now aenlik niet weer vuuftien jaor waachten a’k nog een zesde roman schrieven wil, want de tied tikt wel deur en al oog ik dan nog as een veerdige jongkerel, de jaoren beginnen vanzels wel te tellen. Ik moet dus niet ommedangelen, ik hebbe gien tied te verliezen. An de aandere kaant, wat et oolder wodden anbelangt is Jehannes Heesters mien grote veurbeeld. Et hoeft jim dus ok niks te verbaozen a’k hier over veertig jaor mien vuuftiende roman prissentere. Ik hope daj’m dan ok allemaole kommen kunnen. Mar alle gekhied op een stokkien: ik hebbe me veurneumen dat roman nommer zesse d’r wezen moet veurda’k zeuventig wor. Kammeraod Jelle en ik hebben d’r laestdaegs al uutvoerig over praot.
Ieder jaor gao ’k mit Jelle vier daegen vot en behalven dawwe oons dan te buten gaon an starke draank en ondocht praoten we ok altied over mien schrieveri’je. Wat a’k allemaole nog moeten zol. Zo hewwe jaoren over Een brogge van glas praot veurda’k et anduste om dat boek dan eindelik te schrieven. Ik vien et trouwens prachtig dat et now op een meer as veurtreffelike meniere deur Folkert de Jong vertaeld is in et Fries! De liefhebbers kun et hier vanaovend bezetten! Jelle en ik hebben et lichtkaans tien jaor leden ok al had over Et geheim van de wiend. Mar as titel hawwe doe Et liek in de Lende bedocht. We vunnen eins beidend wel dat d’r in een roman van mi’j es iene van kaant maekt wodden moeten zol. En dat is now dus gebeurd. Ik hebbe literair mit groot genoegen iene doodmaeken laoten. De man, et is netuurlik een kerel, hadde et trouwens meer as verdiend! D’r was niks an verleuren. Mar veerder is et boek hiel aanders wodden as hoe we d’r in et begin over praot hebben. Et is spannend en ontroerend, et gaot over liefde en hatstocht. Wat wil een meenske nog meer!
Meensken hebben d’r nogal es een haantien van en vergeliek boeken mit mekeer. Ik hope daj’m disse roman niet vergelieken gaon mit Een brogge van glas. Et is niet te vergelieken. Een brogge van glas is veur de volle honderd percent autobiografisch, dit boek is fiktie. Et is een bedocht verhael, een historische streekroman, mar et zol hier zomar gebeurd wezen kunnen. De plakken die ’k beschrieve, bestaon allemaole wel. Ik bruke altied plakken in mien boeken die ’k goed kenne. Pattie meensken in dit boek hebben trouwens ok echt bestaon.
Mien oolde huus komt d’r netuurlik in veur, dat komt in zowat al mien romans veur. Anna Mulder, de heufdpersoon uut dit boek, woont as maegien in mien oolde huus. Laeter woont ze in Blesdieke, in et huus daor ik as joongien uutvanhuus kwam bi’j Janne en Wander. En krek as in Toegift komt d’r een stokkien Twente in dit boek veur. Kammeraod Gé uut Borne het me et mooiste stokkien Twente zien laoten. Misschien wel et mooiste stokkien van de hiele wereld. De Noordmeule en de boerderi’jen d’r aachter an een zaandweg op et laandgoed Twickel bi’j Delden. Ik bin de laeste jaoren mit meerdere meensken naor dat plakkien toe west, zie et zo veur me, en kon d’r dus makkelik over schrieven. Wat is et daor alderiewigst mooi!
Ik hebbe et boek vri’j vlot schreven, et verhael ruulde d’r aenlik zomar uut. En kammeraod Ingmar het ok dit boek, heufdstok veur heufdstok, weer hielemaole deurspit, naokeken en goeie tips geven. Mien daank is groot! Ik bedaanke de aandere meensken die et manuskript lezen hebben vanzels ok, mit naeme Fettje. Et is de eerste keer dat de heufdpersoon in een roman van mi’j een vrouw is, et was dus belangriek om et manuskript deur een vrouw lezen te laoten. He’k me goed in een vrouw verplaetsen kund? Dat was de vraoge. Mien daank gaot vanzels ok naor de Stellingwarver Schrieversronte. Ik bin bliede dat ze et boek uutgeven wollen. En… Sijtze Veldema het naor mien idee een prachtig omslag maekt!
Netuurlik heur ie een eerste exemplaor an iene te geven. De vraoge is iederkeer weer: an wie? Dat was in dit geval niet zo muuilik. Et laeste diel van et boek speult in Blesdieke en Gerrie Halman woont in Blesdieke. Op et omslag van et boek staot een ofbeelding van et schilderi’je Blesdieker Heide van Rinny Siemonsma en dat schilderi’je is in bezit van Gerrie Halman. Mar ik geve him aanst veural et eerste exemplaor van dit boek omda’k him een geweldige kerel vien. Hi’j bouwt naemelik een kesteel en maekt een droom waor. Hi’j lat de Stellingwarven laeter wat moois nao. Et meerste van et weinige moois wawwe in de Stellingwarven uut et verleden hadden, hewwe in de loop van de tied in et kader van de veuruutgang vakkundig tegen de vlakte sleugen. Stommelingen dawwe binnen! Wat moe’we daoromme wies wezen op kerels as Jan Mars en Gerrie Halman. Jan gaf De Blesse en oons een mooie meule, Gerrie geft oons een kesteel. Zokke manluden kuwwe niet wies genoeg op wezen. En daoromme is et eerste exemplaor van de roman Et geheim van de wiend veur kesteelheer Gregorius Halman van Blesdieke.

Toespraoke van Guido, Graaf van Avesnes, bisschop van Utrecht in 1309, in Wolvege op ’e 20ste van de zoemermaond van et jaor 2009. 

 Stellingwarvers!
Heer Stelling Geert Jaansz.!
Filius meus!
Mien Zeune! 

  Ik bin vandaege mit goeie bedoelings naor et laand Stellingwarf kommen en ik zal in jow laanstael praoten. Besef dat zoks een hiele stap is veur een man van de Heilige Roomse Moederkarke. Et is now 700 jaor leden dawwe ommeraek spul hadden en we zollen zo staorigan wiezer wezen moeten. Mar toch begon mien bloed zokrek weer te koken, Geert Jaansz, doe ’k naor jow luusterde. De Stellingwarvers konnen verdikkeme deur de ieuwen henne wel gien spat veraanderd wezen. Nog altied lieke ingrevend, dwas en opstaandig in de peinze. Jim daenken nao 700 jaor dus nog altied daj’m indertied et recht an jim kaant hadden. Dat is een grote misvatting, heer Stelling! Wat moet d’r van de wereld terechtekommen as meensken zomar gien belasting en pacht meer betaelen willen? Waor moet alles dan van bestuverd wodden? Waor belanen we as meensken in opstaand kommen en et recht in eigen haand nemen? Wat veur wildeboel wodt et dan? Jim konnen mien gezag indertied niet boven jim velen, Stellingwarvers. En doe hej’m in Vollenhove mien kesteel anvalen. Dood en verdarf hej’m zi’jd! Hoe dusten jim? Hoe haelden jim et in de hassens? D’r hadde toch eerst praot wodden kund? D’r kan toch altied praot wodden? Et is jow an te rekenen, heer Stelling, dat jow jow volk, et raprut uut hollen en krotten, niet in bedwang holen konnen. Ik hadde nao al die ieuwen op zien minst ienige relativering verwaacht… Laot et dudelik wezen: Jim hebben straf en banbrief indertied meer as verdiend. 
Mar goed, ik bin hier niet hennekommen om spul te zuken. Sol omnibus lucet, heer Stelling, de zunne schient veur oons allemaole. Kiek in de spiegel, Geert Jaansz., we bin allebeide oolde kerels an et wodden. We hebben de haast op ’e rogge, knarp in de kni’jen, bin stief in de schonken. Oonze tied is dommiet veurbi’j. Et is an oons beidend om et oolde zeer uut de wege te helpen. Mien vraoge an jow is: moe’n bisdom en Stellingwarf et nóg 700 jaor mit mekeer an de stok hebben of moe’we een keer de wiesten wezen. Ieje en ikke, Stelling Geert. Et gaot om oons! Ik bin d’r wisse van dat as wi’j hier vandemiddag de vrede preken dawwe oons volk dat mitkriegen zullen. As wi’j in goedens willen willen de meensken dat grif ok wel. De vraoge is: willen wi’j dat. En ik kieke jow now diepe in de ogen. We moe’n et niet zoveer kommen laoten dat de vlamme hier vandemiddag weer in de panne slat. Dat et hier an et aende van de dag bezi’jd ligt mit dooien. Hier is mien haand, heer Stelling, die kun jow annemen of weigeren. Et is an jow. Et is an de Stellingwarvers. Wodt et eindelik vrede of weer oorlog! Ik hebbe jow huusvrouw zokrek zien, Geert Jaansz. Bi’j heur beginnen de jaoren ok te tellen, mar et is nog altied een mooi vrommes. Carpe Diem. Plok de dag! Spendeer je laeste jaoren mit heur, mit je dochter en kleinkiender. Zoks is mi’j niet geven... Besef wat veur rieke kerel aj’ binnen, Geert! Ik zal mi’j over een schoffien weerommetrekken in een klooster in de buurt van Florence en perbeer daor dan om nog wat van de oolde dag te genieten. Mar dat kan allienig mar as ie mien haand annemen. Ie hoeven gien tuut op mien bisschopsring te geven. Zovule verlang ik niet. Hier is mien haand. Pak ie die niet, dan staon mien soldaoten klaor. Nao 700 jaor is et tied, meneer de Stelling. Hora est!

Verdrag van de Vrede van Wolvege 

Guido, Graaf van Avesnes, Bisschop van Utrecht

en

Geert Jaansz., Stelling van et laand Stellingwarf  

bin et iens wodden en willen zeuvenhonderd jaor nao de Slag bi’j Vollenhove de vrede tekenen.  

De bisschop belooft dat hi’j gien aachterstallige pacht meer vodderen zal van de hujlanen bi’j Iesselham en trekt hierbi’j zien banbrief van 25 augustus 1309 in.
Stelling en Stellingwarvers beloven dat ze heur in ’t vervolg netties gedregen en et kesteel in Vollenhove nooit weer anvalen zullen.  

Dit beloven wi’j!                                                             

                                                                                      Wolvege, de 20ste van de zoemermaond van et jaor 2009,  

Guido, Graaf van Avesnes, Bisschop van Utrecht   



Geert Jaansz, Stelling van et laand Stellingwarf

 

Fietsehokkeseks 

Stellingwarvers kun in wezen min over gezag en ik bin een echte Stellingwarver. Now blief ik lange goed mar ik bin et getjaantel van oonze bestuurders now zo dikke zat, dat mi’j de galle best an ’t overlopen is. Dat Balkenende zien norms, weerden en VOC-mentaliteit uut perbeert te sutelen en dat Rouvout et hier een Sodom en Gomorra vint, daor trek ik me niks van an. Dat is almar etzelde lietien en dat ken ik zo staorigan wel. Bi’j die mannen he’k nooit ok mar ien keer et idee dat ze ’t ok over mi’j hebben. Mar dat Guusje ter Horst van de PvdA oons now ok al gedipt nemen wil en veurholen wil dawwe oons nettieser gedregen moeten… Now is ’t gezedepreek van al dat volk in Den Haag me meer as over! Now begin ik et me persoonlik an te trekken! Deugt d’r dan hielemaole niks meer van oons? Deugt d’r soms ok niks van mi’j?
Beste Guusje, ik roke en drinke niet, hebbe nog nooit an de drugs west en komme zodoende dus ok nooit in zoepketen. Ik hebbe nog nooit een oold vrouwgien heur tassien ontfosseld. Ik zegge praktisch alleman vrundelik goeiendag. Ik wor zelden of nooit kwaod en hebbe zodoende nog nooit iene in een lelke bujje een trap in ’t wieke van de peinze geven. En ik hebbe nog nooit hi-ha-honnelul vanof een voetbaltribune raosd. Dat haj’ zeker niet docht, hen, dat d’r nog zokke meensken bestaon? Now, ze bin d’r, Guusje, en ik bin d’r iene van. Goed, ik hebbe de veurige haast wel een poede mit zute appelties bi’j een leegstaond huus weghaeld, mar die weren aanders toch mar verrot in ’t natte grös. En gieniene het et zien, want ik hebbe et in twielochten daon. Mar dat is dus echt et ienigste. Veur de rest wa’k altied een net, gezagsgetrouw burgermannegien en dat wo’k je op disse eerste dag van ’t jaor veur de wissighied toch mar even weten laoten. Dat wat wi’j’ dan toch te mierken, meenske? Kiek trouwens, veurdaj’ mi’j de wet veurschrieven willen, eerst mar es naor et morele gehalte van je eigen socialistische kammeraoden.
Ie hebben mi’j dwas in de kop maekt, Guusje, dat heur ie zeker wel, hen? Al jim oproepen dawwe fesoenliker wezen moeten het een averechtse uutwarking op mi’j. Weej’ wa’k aanst doen gao? As de winter dommiet veurbi’j is, et halfwollen hemd uut kan en de Duutse laekens van bedde kunnen, gooi ik de bongel d’r in. Dan lap ik alle norms en weerden an mien beide leerzens en gao ’k etzelde doen as wat as jow poletieke kammeraod, die mooie PvdA-wethoolder van Nijmegen, neffens de berichten vleden jaor dee. Dan geef ik me, mit iene van de VVD, over an wilde, woeste fietsehokkeseks! 

(Stiekelstokkien, veurlezen in de studio van Omroep Frieslaand op ni’jjaorsdag 2009)  

Burgemeester Harry Oosterman van Oost-Stellingwarf hul onderstaonde, deur Johan Veenstra schreven, toespraoke in de karke van Berkoop op 24 april 2008. 

De karke van Berkoop, schaekel tussen vroeger en now 

Aj’ et schilderi’je Gezicht op Haarlem van Jacob van Ruisdael bekieken, dan ziej’ de toren van de Sunt Bavo majestueus boven de stad uutkommen. Aj’ vandaege-de-dag van Velsen naor Spaarnwoolde fietsen hej’ nog altied een prachtig gezicht op Haarlem, ziej’ de Bavo nog altied et beeld van de stad mitbepaolen. Een mooie, oolde karke as schaekel tussen vroeger en now. Et is goed dat in oonze toch al zo hadde en slim veraanderende wereld sommige dingen deur de ieuwen henne etzelde blieven. Dat geft hoolvaaste, maekt dawwe niet op driefzaand hoeven te lopen, weten wie we binnen. Want et verleden het d’r mit veur zorgd wie en wat wi’j wodden binnen. Et kultuurgoed, dat oonze veuroolden oons naolaoten hebben, geft kleur an oonze identiteit. In de Stellingwarven bin de dörpskarken oonze ooldste stienen monementen. Nog oolder lichtkaans is oonze tael: et Stellingwarfs. We kun mit al die monementen niet wies genoeg wezen. Te vaeke en te vule bin meensken te roekeloos ommesprongen mit et kwetsbere verleden. Et Stellingwarfs brokkelt te hadde of, d’r bin te vule weerdevolle, oolde gebouwen in de Stellingwarven tegen de vlakte gaon. We hebben nog mar zoe’n betien over, lao’we daor dan in hemelsnaeme zunig op wezen. Wat de Sunt Bavo veur Haarlem is, is de Bonifatiuskarke veur Berkoop: een schaekel tussen vroeger en now. Ik laote in die ieuwenoolde gebouwen mien fantesie graeg de vri’je loop. Wie zollen d’r indertied toe besleuten hebben om hier een karke bouwen te laoten? Wodde dat van hogerhaand beslist? Of deur de meensken uut et dörp? Want ja, ieder dörp dat ok mar een betien tot wasdom kwam en himzels respekteerde heurde vanzels een karke te hebben. Misschien hebben een stokmennig kerels uut Berkoop et daor op een wienderige haastaovend vlak veur et jaor 1100 wel over had. Ze zatten die aovend in de harbarg, butendeure wi’jde de wiend et laeste blad van de bomen. De regen striemde deur de gloppen van et dörp. Mar in de harbarg was et genoeglik mit et vuur in de heerd en et bier op ’e taofel. D’r mos een karke kommen! En doe ze dat besleuten hadden, de koegel deur de nog niet bestaonde karke was, schonk et kasteleinske heur wat starkers in. Een pittig draankien dat ze zels brouwd hadde. En doe nog iene veur et ofwennen. De Berkopers bin die naacht zuver wat onbekwaom op huus an raekt. Mar de karke zol d’r kommen!
Ien ding is zeker: et het allegeer kerelswark west. De meensken die beslisten dat d’r argens een karke kommen mos weren manluden, de architekten en de bouwers ok. En ze pronkten tegen mekeer op, maekten de mooiste kattedralen en karken. Allemaole tot meerdere glorie van de Schepper en… heurzels. Wie het de mooiste, wie de hoogste, wie de grootste? Dat is echt kerelspraot. Et volk van Ooldeboorn, de toermjitters, gunde et volk van Tzum, de lyntsesnijers, et locht in de ogen niet. Wie het de grootste, wie de hoogste? Dat tegen mekeer opbieden is tot vandaege-de-dag zo bleven. In Dubai staot sund kot et hoogste bouwwark van de wereld, de Burj Dubai, van 629 meter, krek twintig centimeter hoger as een tillevisiemast in Noord-Dakota. Kerels… bin bi’jtieden krek kleine kiender. Hoe zol die eerste, roomse, karke van Berkoop d’r eertieds uutzien hebben? Konnen we mar even weerommekieken in de tied. Zollen de muren en et gewulf mooi beschilderd west hebben? En waor zol et beeld van Bonifatius staon hebben? Want dat het d’r grif west. En hebben ze doe laeter gewoon de varvekwaste over al die mooie schilderings hullen en de beelden an gruzels sleugen? De riffermaosie eiste ommes dat dezelde Schepper op een soberder meniere anbeden wodden mos. Meensken bin wondere wezens: ze bin in staot en maek de mooiste dingen en bin lieke goed in staot en slao laeter alles weer an gruzelementen.
We kun spietig genoeg niet in de tied weerommekieken, zullen nooit te weten kommen hoe de oolde veurlopers van de tegenwoordige karke d’r percies uutzien hebben. Mar de karke van Berkoop het de ieuwen overleefd, kikt nog altied as een waachter uut over et dörp. En as wi’j now nog wel of al lange niet meer in de Schepper geleuven veur wie disse karke bouwd is, we hebben allegeer wel een zwinkien van et calvinisme mitkregen. We moe’n warken veur oons brood, meugen niet wat lopen te flinterknippen, oonze tied niet verlummelen.
Dat mag inderdaod niet, want d’r is een protte wark an de winkel. Omdat d’r de hieltied minder meensken naor de karke gaon, kan dat kleinder woddende koppeltien de boel niet meer onderholen en beredden. Mar de karke is niet allienig van heur, die is van oons allemaole. Hi’j heurt bi’j dit dörp, bi’j oons, bi’j oonze identiteit. De karke is d’r niet allienig meer tot meerdere glorie van de Schepper, mar is ok een prachtig gebouw om daor genieten te kunnen van mooie konserten en schilderi’jen. Lao’we d’r alles an doen om de karke van Berkoop te beholen. Daor bin vrotters veur neudig, meensken die bevleugen binnen om dit moois te beweren veur de generaosies die nao oons kommen. De wereld zit algedurig te springen om bevleugen meensken. Meensken mit passie en een opdracht.
Et is hiel arg goed dat d’r now een stichting is die him inzetten gaot veur et behoold van de karke. En laot de meensken van die stichting asjeblief tot veer over de Berkoper greenzen hennekieken. D’r bin zat meensken die Berkoop et mooiste dörp van de Stellingwarven vienen, die wat mit Berkoop hebben, die ieder jaor tiedens de Eupen Stal in die mooie, oolde karke kommen. D’r bin dus grif ok zat meensken buten Berkoop die donateur wodden willen. Griep ze bi’j de vodden! De unieke ringmure om de karke henne moet slimme neudig oplapt wodden en wat zol et mooi wezen as d’r ok weer een peer van die oolde poorties inkommen konnen. Dat moet gewoon!
Berkoop zonder karke: ie moe’n d’r waorlik niet an daenken. In mien slimste angstvisioenen zie ’k slikkebekkende planologen hier op dit plak al een appattementekompleks daeleklappen. Gruwelik! Lamkje Hof-de Boer schreef in heur dörpslied over Berkoop de volgende regels:  en omringd deur bomen ziej’ de karke staon
die stille staot te dromen over kommen en gaon…

Laot dat veur altied zo blieven. An de slag, volk! De pochel moet d’r op! D’r is wark an de… karke!

Prissentaosie roman Een brogge van glas  

Vrouwluden en manluden,  

Et is van ’t jaor tien jaor leden dat mien moeder wegraekte. De tied gaot hadde. Tien jaor was lange genoeg leden om een boek schrieven te kunnen over heur en over mi’j en over aandere meensken die in mien leven van belang binnen of west hebben. Et boek eerder schrieven kon niet. Ik mos eerst genoeg ofstaand van heur nemen kunnen. Ik hadde de liefste moeder van de hiele wereld, dat zegt iedere zeune as et goed is, mar oonze baand was deur de omstaandigheden wel hiel arg stark. Aachterof bekeken: té stark. Allienig de dood was in staot en knip die baand deur. Dat gebeurde tien jaor leden. Over de tere dingen van et leven konnen mien moeder en ik niet praoten. Bi’jtieden doen dingen te zeer, liggen ze te gevulig. Dat is, al weer aachterof bekeken, spietig. Et hadde aanders moeten. D’r hadde zovule aanders moeten in et leven. Mar wie zegt dat niet? D’r zullen mar verhipt weinig meensken wezen die heur leven percies zo weer overdoen willen zollen. Ikke in elk geval niet. Nao de dood van mien moeder kwam ik d’r eerst aachter wie mien vader was en da’k een breur hadde. En dat haost alleman dat wus, behalven ikke. Now, dat is toch wel een gegeven veur een roman! Et idee om die roman te schrieven kwam naoda’k de bespreking van Tineke Steenmeijer-Wielenga in de kraante las over mien veurige roman Toegift. In mien drie veurige romans he’k de hieltied wel autobiografische fragmenten bruukt. Dingen die echt gebeurd binnen. Mar… ik keus de hieltied veur ik-feguren die een aandere naeme hadden as ik. Et vul de lezers dus niet op as stokken uut de verhaelen echt gebeurd weren. Allienig meensken die mi’j echt goed kenden, hadden deur dat pattie stokken in die romans op waorhied baseerd weren. In die laeste roman Toegift komt de moeder van de heufdpersoon in et verpleeghuus terechte. Ik hebbe in de fragmenten over heur mien eigen moeder beschreven. Mien moeder zat ommes de laeste maonden van heur leven ok in zoe’n huus. Tineke Steenmeijer hadde hiel goed deur da’k over mien eigen moeder schreef, ze vun die fragmenten ok arg mooi, en dee doe in de kraante de suggestie da’k nog es een roman over et leven van mien moeder schrieven moeten zol. Een brogge van glas is een roman over oons beidend wodden. Over et leven in dat kleine Stellingwarver dörp, waor we now binnen, mar dan in de vuuftiger jaoren. Een dörp dat al lange niet meer bestaot. Een boek over die starke baand. Mar ok een boek over mi’j. Over et leven van now. Nao heur wegraeken. Aj’ dan toch een autobiografische roman schrieven, moej’ niet zo benauwd wezen en laot je eigen leven buten schot. Wees dan hielemaole eerlik. En dus vertel ik ok over een liefde die geheim blieven moet. Die geliefde het in dit boek vanzels wel een aandere naeme kregen. In et gewone leven zol ik dit nooit allemaole zomar an meensken vertellen. Et gaot in wezen gieniene wat an. Mar… ik bin ok schriever. En as schriever zag ik hiel goed dat d’r in mien leven wel een mooie roman zat. Een ontroerende, intieme, gevulige, spannende roman. Want hoe komt et aj’ een brief an een onbekende breur schrieven? Hoe gaot dat veerder? Wil die wel wat mit jow te maeken hebben? Dat is spannend. Jim moe’n et mar lezen. Et is ok best wel spannend om je as meenske zo bloot te geven. Want dat doe ‘k. Dat zo’k vroeger nooit durfd hebben. Mar ik bin now zestig. En ie bin op een ogenblik de schaemte en de verlegenhied veurbi’j. De meensken moe’n d’r mar van vienen wat ze d’r van vienen. Ze moe’n d’r mar van vienen van wat en hoe a’k bin. Ze zeggen et toch niet tegen mi’j, ze zullen d’r hoogstens aachter mien rogge over praoten. En toch blift et nog een betien griezelig. Dit boek en om dat te prissenteren in dit dörp. Mien dörp. Et dörp van mien moeder en mi’j. Mar hier heurt et.
Ik hebbe et boek indertied in klad in twie maonden schreven. In december 2004 en jannewaori 2005. Doe he’k et in de komputer stopt. En vervolgens he’k et heufdstok veur heufdstok deurvrot mit  kammeraod Ingmar Roerdinkholder. Hi’j gaf tips daor ik nooit an docht hebben zol. Daornao het een koppeltien aandere kammeraoden et lezen en sommige meensken die in et boek veurkommen. Mar d’r kommen ok meensken in et boek veur die et niet lezen hebben en misschien bin die nao et lezen wel lelk op me. Dat is dan niet aanders. Et boek is wodden zoas et wodden is. Et leven is gaon zoas et gaon is. Alles is zoas et is.
Ie heuren een eerste exemplaor an iene te geven. Ik geve graeg eerste exemplaoren an meensken die ’k  bewondere. Ik bewondere Gerard Nijenhuis al hiel lange as dichter en schriever. Ik kenne him ok al lange jaoren, mar we zien mekaander mar zo now en dan es bi’j de ien of aandere gelegenhied. Gerard, jow eerste romans he’k jaoren leden al lezen, de laeste peer jaor he’k jow laeste romans lezen. Et Drentstaelige Het verbörgen leven en et Nederlaanstaelige Het portaal. En ik was vreselik onder de indrok. Zo mooi, zo prachtig van tael, zo ontroerend. Wat is lezen dan mooi.  Jow gedichten, mar mit naeme jow romans spreken mi’j enorm an. De stichtig Het Drentse Boek zol jow ommeraek aachter de vodden zitten moeten en schrief hiel gauw weer een roman in et Drents. En as zi’j dat niet doen, dan doe ik dat now. Ie heuren hier vanaovend vanzels te wezen, mar ie moe’n d’r morgen drekt mit uut aende zetten. Ie moe’n an ’t wark! De huud moet d’r op, man! Now ja, omda’k jow boeken dus zo mooi viene, docht ik dus an jow en geef jow et eerste exemplaor van Een brogge van glas. Ok al omdat in oonze boeken et thema homoseksualiteit nogal es veurkomt. Wi’j hebben as manluden en as schrievers raekvlakken. Ik zag d’r ok wel een betien tegenop om jow te vraogen, al het mien uutgever dat dan ok veur mi’j daon. Want ja, ik kieke tegen jow op en wat zol ie van mien geschrief vienen? Dat was ok spannend. Mar… ik hebbe, naodaj’ et manuskript lezen hadden, een vreselik aorige brief van jow kregen. Daank veur die mooi brief. Ik wus doe dat et wel goed zat en daoromme wi’k jow now mit ontzettend groot genoegen et eerste exemplaor geven van Een brogge van glas, een boek dat lichtkaans altied wel mien meerst dierbere boek blieven zal.

Johan Veenstra hul onderstaond toespraokien bi’j gelegenhied van et onthullen van et keunstwark op et kruuspunt in Noordwoolde en de officiële eupening van et Middenrif. 

Onthulling keunstwark kruuspunt Noordwoolde 

Vrouwluden en manluden, 

Doe ‘k vleden weke van een kotte vekaansie weer thuuskwam en de opper kraanten deurvrotte, kwam ik een foto tegen van de vandemiddag onthulde beelden, hier op et kruuspunt in Noordwoolde. D’r ston bi’j dat ze ‘spraakmakend’ weren en dat  ze ‘de gemoederen in het rotandorp’ nogal doende hullen. Dat is dan mar mooi, docht ik al lezende, want over keunst heurt praot te wodden.

Et het een goeie gedaachte west van de gemiente West-Stellingwarf om et projekt Middenrif of te sluten mit et plaetsen van een keunstwark. Want wat zol de wereld wezen zonder keunst en kultuur? Een aarme wereld daor gien smaek an zitten zol. Peter Hiemstra en ik bin nog altied slim bliede dat oons ontwarp uuteindelik uutkeuzen is. Et paste wondermooi in et projekt Ode an de Stellingwarven daor Peter en ik sund december 2001 mit an de gang binnen. Van 20 plakkies in de Stellingwarven, daor wi’j op wat veur meniere dan ok wat mit hebben, maekt Peter een beeld en ik een gedicht of een cyklus gedichten. En now staot oons ontwarp van et kruuspunt van Noordwoolde hiere zomar levensgroot te pronk. Now ja, oons ontwarp… Et is Peter zien wark, hi’j is de keramist. Mien bi’jdrege betreft allienig mar et gedicht dat in de beide baankies zaandstraold is. Peter het d’r duzend keer zovule wark van had as ik.

Van et begin of an wa’k d’r wisse van dat d’r over disse beelden praot wodden zol. Dat ze zoas de Liwwadder Kraante schreef  ‘de gemoederen in het rotandorp’ doende holen zollen. D’r is op et kruuspunt gien keunst daelezet die drekt te vatten is. Ie zien niet votdaolik wat et allegeer veurstelt. Ie kun d’r iederkeer wat in ontdekken. Ie kun je fantesie de vri’je loop laoten. De beelden neudigen uut veur een ontdekkingsreize. Et is een keunstwark vol symboliek. En wat is mooier as meensken heur fantesie gaon laoten kunnen? Et is veur oons allemaole te hopen dawwe as grote meensken een betien van et kiend van vroeger in oons beweerd hebben. Dawwe nog verbaosd wezen kunnen as een kiend, bliede wezen kunnen as een kiend, oonze fantesie warken laoten kunnen as een kiend. Want awwe et kiend in oons kwiet binnen, et allienig mar gaot om ekenomie en geld verdienen, dan biwwe aarme meensken.

Et is een biezunder aorige bi’jkomstighied dat twie van de drie West-Stellingwarver wethoolders in Noordwoolde wonen. Et lag dan ok wel een betien veur de haand dat zi’j de beelden onthullen zollen. Mar… dat legt ok een verplichting op disse beide manluden. Et is now ok een betien heur keunstwark wodden. Zo heuren ze dat neffens mi’j temeensen an te vulen. Zi’j heuren d’r now in ’t vervolg geregeld even bi’j langes te fietsen om te kieken as alles nog wel in odder is. As ’t spul d’r nog staot. Dat heurt een dure plicht veur heur te wezen. En die plicht hoolt niet op as de warkdag veurbi’j is en et weekaende begint. Ik verwaacht van jim, wethoolders en keunstliefhebbers Plekkenpol en Van der Kooij, daj’m ok bi’j naachte en ontiede zo now en dan even mit een emmertien ziepsop en een poetsvodde op pad gaon. Want ie weten mar nooit… D’r kan een voegel wat op et keunstwark valen laoten hebben en… wat nog stokken annemeliker is: d’r kan dronkend jongvolk uut de bars over de baankies koord hebben. Now ja, Peter en ik rekenen op jim, manluden!

D’r is me vraogd a’k et gedicht nog een keer veurlezen wil. Een gedicht over de liefde. Dat kan ommes niet aanders. Et centrum van Noordwoolde is prachtig opkallefaterd. De Noordwooldigers kun wies wezen op heurzels en op heur dörp. Dit projekt vergroot heur eigenweerde. En dat dot de liefde ok. Aj’ van iene holen en iene hoolt van jow, dan kuj’ ommes de hiele wereld an!

Et bedieningspaneel van een komputer om Kruuspunt te beluusteren

Kruuspunt

Fluuster mien naeme en ik zal et waeter weer stromen laoten,
de kleuren van de regenboge deur mekaander russelen,
de peerdebloemepluusters votblaozen tot buten et dörp.
Fluuster zachies mien naeme as de dag overgaot in de naacht. 

In disse deurzichtige naacht za’k een brogge bouwen,
die duzend dromen dregen kan, daor woorden over kunnen
die maone en steerns veur altied verdubbelen zullen.
Zeg me die wondere woorden as de naacht overgaot in de dag.

Et stokkien hieronder is Johan Veenstra zien bi’jdrege an et vrundeboek veur de Friese misdaodauteur Joop Boomsma, bi’j gelegenhied van die zien 60-ste verjaordag. 
Een zoele aovend in september 

Lichtkaans daj’ d’r tegenan zaggen, Joop, om 60 te wodden. Ik wor een klein half jaor nao jow 60, en ik zie d’r wel tegenan. We wo’n zo staorigan oolder en et kan mar zo dat oons de hanen en de vingers nao verloop van tied knoffelig en stief wodden, dat et schrieven dan wat minder goed wil, dat oonze naemen niet zo riegelmaotig meer opduken in de kraantekelommen. Wat een gruwelik veuruutzicht! Mar zowied is ’t vanzels nog niet. De echte oolde dag lat nog even op him waachten. En och, as een vrommes in Hoogevene 115 wodden kan… We meugen eerst nog volop genieten van de haast van et leven!
D’r wodt altied zegd dat meensken mit et vermeerderen van jaoren  milder in heur oordiel wodden. Ik verneme daor nog niks van, ik mag pattie volk niet lieden al is ’t ok nog zo. En zokken moe’n me niet dwas veur de bienen kommen, want dan bin ‘k in staot en geef ze een trap in ’t wieke van de peinze. Now ja, misschien dat et zoe’n vaort drekt niet lopt, mar ik durve ze de huud wel vol te schellen. En ie bin, krek as mi’j, ok niet benauwd uutvalen. Ik hebbe wel es lezen hoej’ tekeergongen over et nivo van aandere internetdagboekeschrievers: braandhoolt! Gieniene die et zo goed kan as jow! Dat zeej’ vanzels niet mit zovule woorden, mar as goeie lezer he’k tussen de regels deur hiel goed zien wat as d’r ston. En… ik was et mit je iens. Gieniene die et zo goed kan as jow, as oons… Wat een gemierk, wat een bostklopperi’je, wat een schrieveri’je over niks en nog es niks, wat een frustraosies en ofgeunst! Daelesaobeld hej’ dat spul! En dan die puber op leeftied in Grunningen die mar niet volwassen wodden wil: Cornelis van der Wal! Ie hebben him feguurlik de pook recht op ‘e rogge sleugen! Ik las et allemaole op mien komputerscharm en reup: ‘Bravo, Joop!’

En zoks wodt allemaole aanders aj’ 60 wodden. D’r is een grote kaans dat ie now al vernemen daj’ an ’t veraanderen binnen, daj’ milder an ’t wodden binnen, daj’ mit een glimlachien naor al dat gedoe kieken en je d’r niet drok meer omme maeken. Ik zie je veur me, Joop: de oolder woddende, wieze Friese schriever.
 Et is een zoele naozoemeraovend in et laest van september. De daegen kotten al ommeraek, mar overdag is et nog et mooiste weer van de wereld. Frieslaand en de Stellingwarven beleven een ooldewievezoemer. Ie zitten mit Jenny in de kaemer, naodaj’m de hiele dag uut fietsen west hebben. Morgens op ‘e tied bi’j’m al votgaon: zunnepetties op, ieder een poede bolties, een peer pakkies frisdraank en een benaan in de fietstasse. Jim bin zuver nog verbraand om de kop doej’m een schoft argens an et waeter zeten hebben. En now zitten jim in de kaemer en hebben elk krek een halve pizza behaffeld. Ie hebben je een borreltien inschonken en blaederen veur de laeste keer in- en intevreden de drokproeven van je ni’je boek deur. Hier en daor lees ie een klein stokkien.
‘Ja,’ mompel ie zo wat veur je henne.
Jenny zegt niks weeromme.
Ie blaederen nog wat omme, nemen veurzichtig een slokkien uut et reumeltien, lezen dan ien van de laeste bladzieden, nommer 136, nog es deur en leggen de kladdeboel dan vergenoegd op et taofeltien.
‘Et is een goed boek, vrouw. Et zol me niks verbaozen as dit mien opus magnum wodt.’
Jenny zegt weer niks, want die zit elke zundagaovend naor Blauw Bloed van de EO te kieken. Ie pakken de kladden nog es van de taofel en lezen bladziede 136 nog es een keer deur.
‘Ze zeggen dat Mabel misschien ok weer wat onder de schölk het,’ zegt Jenny inienend, mar ie reageren niet.
Dan gaot de tillefoon die op et taofeltien naost et reumeltien ligt.
‘Joop Boomsma!’
Et blift even stille.
‘Mit Cor.’
‘Cor?’
‘Cornelis van der Wal.’
‘Gottegot…’
‘Ja, ik wete zowat niet hoe a’k d’r mit ankommen moet.’
Cor staemert en stroffelt haost over de woorden.
‘Now ja, ik docht vanaovend, doe ‘k mien bakkien mit overbleven bami van gister opsmikkeld hadde, daj’ toch wel een hatstikke goeie schriever binnen en jow dagboek was ok altied vule beter as dat van mi’j. Eerlik waor. En now he’k dus een fluttien gedichten maekt en et oordiel neudig van iene die ommeraek in ’t zoolt bebeten is. Iene die goed is in mienings, staandpunten en annelyses en zo. En now ja, doe docht ik dus an jow. Zoj’ me d’r wel mit gerieven willen?’
Et is weer even stille. Evenpies broest je nog een restaantien lelkens in de huud omhogens, mar dan stroom ie over van mildhied en zeggen: ‘Stuur et mar toe, mien jonge, netuurlik wi’k je helpen, ik zal et mit graegte lezen.’
‘Bedaankt, Joop!’
‘Et is goed, mien jonge.’
Et tillevisiepergramme Blauw Bloed is intied oflopen, de oftiteling glidt over et scharm.
‘Wie was dat?’ vragt Jenny.
‘Cornelis van der Wal,’ zeg ie.
‘Gottegot…,’ zegt Jenny, ‘ze zeden trouwens krek dat Mabel misschien ok weer een poppien kriegen zal.’
Ie zeggen niks weeromme. Butendeure stikt de wiend een hiel klein betien op. Et is altieten nog slimme zoel. 

Johan Veenstra het onderstaond verhael verteld op 20 en 27 meie in et gemientehuus in Wolvege bi’j et ofscheid van burgemeester Remco Heite. 

Burgemeestersverkiezing 

Now burgemeester, dit is et dus: jow ofscheid as burgemeester van West-Stellingwarf. En ik zal ’t je drekt mar zeggen: ik vien et doodzunde daj’ votgaon. En dat niet allienig omda’k je aorig vien, mar now ja, d’r zit ok een stokkien eigenbelang bi’j. Meensken doen en zeggen vanzels haost niks zonder dat et eigenbelang mitspeult…
  Ik wete niet as ie d’r wel es over fanteseerd hebben, mar heb ie d’r wel es over naodocht dat wi’j mit ’n beidend, ieje en ikke, een allemachtig best poletiek span west hebben zollen? As ie langer anblieven kund hadden en as ankem jaor die burgemeestersverkiezings al deurgaon weren, dan bin ‘k d’r meer as wisse van dat ie an die verkiezings mitdaon hadden en… dan was ik jow kampagneleider wodden. En dan hawwe die tegenstaander van jow dikke en dikke inmaekt. Wat zo’k daor een nocht an had hebben. Want ja, dan haj’t vanzels opnemen moeten tegen ien of aander karrièremannegien, zoe’n eigenwieze snotneuze uut Hollaand, die oons hiere wel es even vertellen zol hoe ’t hier allemaole moeten zol. Now, zokken ma’k niet lieden en ieje ok niet, dat wat zowwe die kerel anpakt hebben. Op alle menieren. En dan had ie mi’j et smerige wark opknappen laoten moeten, want ie mossen vanzels braandschone blieven. Now en ik was, om jow op ‘e trone te holen, over lieken gaon om die kerel d’r onder te kriegen.
  Ik hadde alles in de stried gooid, jow beide sikteresses ok. De beide Jeannettes. Twie mooie, aeventuurlike, sensuele Stellingwarver vrouwluden. Now en wat Mata Hari indertied kon, dat hadden de beide Jeannettes ok kund! Ik hadde ze allebeide toegeliekertied op die kerel toestuurd in jurkies mit splitten, lange splitten, blote roggen en mit een mikrefoontien in de dekolletee’s. En ik bin d’r meer as wisse van dat ze die kerel tegere plat kregen hadden in de vip-room van de ni’je Van der Valk. En as ’t hiele spullegien zoe’n betien op zien hoogtepunt west was, dan kwam zomar inienend, as liftboy verstruupt, Jan Krol de kaemer in en die maekte dan foto’s van ’t spul en die foto’s kwammen dan een peer daegen laeter in de Stellingwarf te staon en wat die kerel d’r allegeer an voege praot  uutsleugen hadde en wat opvongen was deur de mikrefoonties van de beide Jeannettes, dat baantien zo’k anbieden an RWC in Noordwoolde mit de vraoge as ze dat elk ure wel even uutzenden wollen. En as ze dat niet wollen vanwege journalistieke vri’jhied en onofhaankelikhied en meer van die flauwe kul, dan zo’k ze twie keer zovule subsidie in ’t jaor beuden hebben en dan was ’t gauw klaor west, want veur geld is alles te koop. Journalistieke vri’jhied en onofhaankelikhied ok. Now en dit soort ni’js op ‘e radio zol de man niet echt goeddaon hebben.
  En ik leut netuurlik in zien verleden ommegreven, want ja, de man hadde een vrouw en een peer kleinjongen in Hollaand zitten en awwe die huusholing mal uut mekeer raomen mossen veur et goeie doel, dan mos dat mar. En de bekende Stellingwarver pelisieman Jan Eise Kromkamp zol oons zeker geriefd hebben deur wat recherchewark te doen. En dan was d’r ongetwiefeld van alles boven waeter kommen: wat gesjoemel mit de belasting, nog een peer losse vrouwgies zo hier en daor, een escort-boy veur een inkeld keertien, wat draankmisbruuk, wat lsd-gebruuk in zien wilde, roege studentejaoren in Leiden. 
  Now besef ik vanzels dat zoe’n hadde anpak risiko’s mitbrengt. Ie hadden kaans had dat de tegenperti’j ok vals wodden was en ok gemiene streken uuthaeld hadde. Dat ik hadde jow dan ok beslist ofraoden, burgemeester, en eet alles zomar, want ie weten hoe dat oflopen is mit die kerel uut de Oekraïne, die hebben ze zowat vergeven en lopt now al tieden mit een dioxinekop omme. Dat ie moe’n overal op vervat wezen as ’t om de macht gaot. Dat al jow eten hadde eerst deur goenend veurpruufd wodden moeten. Now ja, we hebben wethoolders zat en moch et al misgaon wezen, die bin vri’j makkelik te vervangen. Dan haj’ me mar stiekem zeggen moeten wie we d’r as eerste an waogd hadden. Wie van de drieje? Van der Kooij, Plekkenpol of toch… Bertus Sloot?
  En ie hadden gewoon de nette, deur en deur fesoenlike man van et volk speuld. Ie hadden hiere woensdags wat over de dissiesmark kuierd en een praotien maekt mit wat vrouwluden die eerpels kochten bi’j Hielke de Veen. En even laeter haj’ mit een bos rebarber onder de aarm bi’j de viskarre staon en haj’ daor een lekkerbekkien behaffeld. En ie hadden je, veur je populariteit, ok geregeld in de butendörpen zien laoten moeten. Ie hadden priezen uutreikt bi’j een geitekeuring in Ooldetriene en ni’je kondoomautomaten in gebruuk steld op ‘e homokamping in Noordwoolde. En overal haj’ mit de gewone meensken praot. Ie hadden an de tap van de harbarg in Blesdieke dingen zegd die de meerderhied van et gewone volk ok vint en graeg heuren wil. Daj’ die verhipte gemientetoren aachterof bekeken ok vusen te hoge vienen. Dat et gien gezicht is daj’ dat smerige ding vanof et Lendepattien zien kunnen. En dat zoe’n pries van architekten, daor sommige wethoolders zo op kicken, hielemaole niks veurstelt. Omdat architekten alles recht praoten wat kroem is en  her en der de malste gedrochten henneklappen die twintig jaor laeter van poere aarmoede in mekeer mieteren. Ie zollen gewoon tegen et volk daor an de tap in Blesdieke zegd hebben daj’m et indertied verkeerd inschat hebben. En dan haj’ zegd dat je dat spiet en haj’ de meensken een rontien geven. Even deur de kni’jen veur de gewone man, dat  vienen de meensken mooi en dan kriej’ ze mit. Zo overleefde Boris Dittrich zien kongres.
  En ik zol Nans ok inzet hebben. Die had een protte meerweerde had in oonze kampagne. Want Nans is de ideale krusing tussen dat vrouwgien in Georgië: Sandra Roelofs, en oonze eigen preensesse Máxima. Nans is gewoon een intelligente vrouw en ze zicht d’r nog goed uut ok. Mar ja, hoe zal dat ok aanders aj’ een schoonhiedsselon an huus hebben. Ik zol Nans kluppies plattelaansvrouwluden en zo bi’jlanges stuurd hebben. En ze hadde ok geregeld in een pelisieauto mit moeten. En as d’r dan hier en daor es een ongelokkien gebeurde, dan was Nans daor as de kiepen bi’j.  Ik zal mar zeggen: as d’r hier bi’j Zwikstra veur op ‘e straote twie oolde vrouwluden mit de fietssturen in mekaander raekt weren en die zollen daor even laeter mit gatten in de panties en de kni’jen op ‘e weg legen hebben te krimmeneren, dan was Nans daor as ien van de eersten bi’j west mit troostende woorden en een buusdoek mit ooldeklonie. En Lenus van der Broek, die bliekber as gemienteraodslid een protte tied over het, zol daor dan foto’s van maekt hebben veur de Stellingwarf en dan stonnen die foto’s binnen de kotste keren in de kraante en op teletekst en konnen de meensken zien hoe ’n aorige, betrokken vrouw Nans is. En was et opzet van ien van die vrouwluden, was et zinloos geweld, en leup et mal of mit dat aandere vrommes daor bi’j Zwikstra veur op ‘e weg, dan zo’k d’r veur zorgd hebben dat Nans een stille tocht en waxinelochies regeld hadde. Burgemeester, ik bin d’r meer as wisse van, dat disse anpak van jow kampagneleider jow een geweldige stembusse-overwinning opleverd hebben zol.
  Mar ja, dit kan dus allemaole niet deurgaon, want ie holen d’r echt mit op. Dat spiet mi’j zo, want et vuulde de jaoren deur zo eigen, zo gewoon, en dat vuulde zo lekker, en dat zuwwe zo missen. En de ni’je burgemeester… Ik hope dat et niet allienig mar een manager is, mar dat hi’j gewoon… meenske is. Meenske mit de meensken is en oge het veur oonze kultuur. Dát is belangriek. Mar och, al mag et ok nog zo goed uutpakken mit die ni’jen iene, Remco, ie blieven veurlopig toch een betien mien burgemeester!